اشپزی ملی
آشپزی آذربایجان
روش آشپزی آذربایجانی- غذاهای آذربایجانی یکی از سرشارترین و لذیذترین غذاهای جهان میباشد. روش آشپزی آذربایجانی نه تنها شامل غذاها و تکنیکهای تهیۀ آنها است، بلکه یکی از قسمتهای اصلی فرهنگ ملموس آذربایجان میباشد. آشپزی آذربایجانی دربردارندۀ فرهنگ آشپزخانه، تاریخ و فلسفه آن، روانشناسی سفرهای، آداب و رسوم، فیزیولوژی، بهداشت، شیمی، تجهیزات، آداب معاشرت، زیبایی، شعر و دیگر زوایای مربوط به روش آشپزی، همچنین عادتهای عملی ایجاد شده از سوی مردم آذربایجان در سرزمینهایی که همواره با محیط زیست بطور هماهنگی کامل زندگی کرده اند، میشود.
روش آشپزی آذربایجانی از سوی مردم آذربایجان با سلیقه و مهارت در سرزمینهای تاریخی خود آب و هوا، مهمترین عاملی در ظهور و توسعۀ روش آشپزی تلقی میشود. جمهوری آذربایجان دارای ۹ منطقه آب و هوایی میباشد که، این امر نیز باعث وجود تنوعهای مختلف گیاهان و جانوران بوده و شرایط مناسبی برای زندگی و رشد برخی جانوران در این سرزمین فراهم میسازد. اینها نیز پایگاهی اصلی جهت پیدایش روش آشپزی غنی رقم میزند.
برای ایجاد سبک آشپزی سرشار، علاوه بر جانوران، پرندگان، ماهیها و سبزیجان، در مرحلۀ بعدی، نیاز به جامعه تولید کنندۀ محصولات کشاورزی نیز ایجاد میشود. بدین دلیل مردم باید سطح بالای فرهنگ کشاورزی و دامپروری را داشته باشند.
تاریخ روش آشپزی ملی آذربایجانی مانند تاریخ مردمش قدیمی میباشد. روش آشپزی آذربایجانی بلحاظ ریشههای تاریخی و منحصر به فرد بودنش از سایرین متفاوت است. خوراکیهای آذربایجانی به مزه و کیفیت خود در جهان شهرت یافتهاست.
غذاهای ملی آذربایجانی در دوران باستان در داخل دیگهای مسی درست میشدهاست. امروزه نیز غذاهایی که در برخی از روستاهای آذربایجان در دیگهای مسی پخته میشود، بسیار خوشمزه است.
غلب غذاهای ملی آذربایجانی از گوشت گاو، گوسفند و پرنده درست میشود. غذاهای پخته شده با گوشت کوبیده رایج تر میباشد. دریا، دریاچهها و رودهای جمهوری آذربایجان مملو از ماهیان سفید و خاویاری میباشد. در تهیه غذاهای ملی بیشتر ماهیان خاویاری و پولک پوش مورد استفاده قرار میگیرند.
سفره آذربایجانی سرشار از سبزیجات مختلفی همچون بادمجان، گوجهفرنگی، فلفل شیرین، کلم، اسفناج، چغندر، ترپ، پیاز، خیار و غیره... است. در تهیه غذاهای ملی از انواع مختلف محصولات آشپزی درست شده با برنج و آرد مورد استفاده واقع میشود.
ادویجات مختلفی مانند زعفران، رازیانه، زیره، شیرینبیان، تخم کشنیز، نعنا، شوید، جعفری، کرفس، ترخون، ریحان، آویشن و غیره... در تهیه غذاهای آذربایجانی بیشتر به کار میروند. در میان این گیاهان معطر و ادویهای، زعفران در قلمروی شوروی سابق فقط در شبه جزیره «آبشوران» کاشته میشدهاست. در روش آشپزی آذربایجانی با برخورداری از زعفران بیش از ۵۰ نوع غذا و ۱۰ نوع شیرینی درست میشود.
لیمو، زیتون، اسیدهای خوردنی- آبغوره، ازگیل، شراب، سرکه، آب انار، گوجه، انگور وحشی، انار، زردآلو، سماق و غیره... لذت و طعم خوشمزهای به خوراکیهای آذربایجان به ارمغان میآورد.
سالاد در روش آشپزی آذربایجانی از جایگاه ویژهای برخوردار میباشد. در تهیه سالاد، گوجه فرنگی، خیار، فلفل شیرین، ریحان و کشنیز را بسیار کوچک خرد میکنند. این گونه سالاد را با یکی از غذاهای اصلی سرو میکنند.
هر پرسی از برخی از غذاهای آبکی (آب گوشت) در بشقابهای جداقانه، بعضیها نیز(دوشبره، خنگل آبدار) در ظروف عمومی درست میشود. غذاهای آبدار آذربایجانی بر خلاف آشها بنابر درجۀ غلظت خود غلیظ تر است. زیرا در ترکیب آنها مقدار آش کم میباشد.
آشپزی آذربایجانی حائز غذاهای آردی نظیر «خنگل آبدار»، «خمیر آشی»، «اوماج»، «گورزه»، «دوشبره» و غیره... میباشد. در میان غذاهای آذربایجانی «فرنی»، «شیربرنج»، «دوغ»، «کَله کوش»، و «اودوخ» رواج بسیار زیادی پیدا کردهاست. غذاهای اصلی آشپزی آذربایجانی عمدتا از گوشت گوسفند، پرندگان خانگی، برنج و سبزیجات درست میشوند.